Yapay zekâ neyi iyi yapar, neyi yapmaz?
AI’nin güçlü ve zayıf yanlarını gerçekçi ayırırsın.
Anlatım
Yapay zekâ hakkında en büyük risk “çok yetenekli” sanmak değil, hangi işte yetenekli olduğunu karıştırmak. Bir stajyer gibi düşün: dilde ve taslakta müthiş hızlı, ama dükkânın gerçeklerini bilmiyor. Ona sadece verdiğin bilgiyi bilir.
İyi yaptığı işler
- Taslak üretmek. Boş sayfa korkusunu bitirir. Ürün açıklaması, e-posta, sosyal medya cümlesi için üç farklı başlangıç çıkarır.
- Düzenlemek ve sadeleştirmek. Uzun, dağınık bir metni toparlar; tonunu “samimi” ya da “daha net” yapar.
- Özetlemek. Yirmi yorumu okuyup “müşteriler en çok bedenden şikâyet ediyor” diyebilir.
- Seçenek sunmak. Beş başlık, üç kampanya adı, dört yanıt tonu. Seçmek sana kalır.
- Tekrar eden işi hızlandırmak. Aynı kalıptaki 30 ürün metnini aynı çerçevede hazırlamak.
- Kontrol listesi çıkarmak. “Kargo mesajında neler olmalı?” gibi sorularda eksik bırakacağın şeyi hatırlatır.
İyi yapmadığı veya yapmaması gereken işler
- Senin gerçeklerini bilmek. Stok kaç, kargo hangi gün çıkıyor, ürün hangi kumaştan? Söylemezsen uydurabilir. Buna “halüsinasyon” denir; kendinden emin bir yanlıştır.
- Güncel ve doğrulanmış bilgi vermek. Kanun maddesi, vergi oranı, kargo tarifesi gibi şeylerde eski ya da yanlış bilgi verebilir. Kaynağına bakmak sana düşer.
- Hesap yapmak. Dil modelleri sayıda hata yapabilir; kâr marjı, KDV, toplam gibi hesapları sistemde ya da hesap makinesinde yap.
- Hukuki, mali ve tıbbi karar vermek. Genel bilgi verebilir, ama karar mercii değildir.
- Senin marka sesini kendiliğinden bulmak. Örnek vermezsen “herkesin yazdığı” bir ses çıkar.
- Sorumluluk almak. Yanlış bir iddia yayınlandığında muhatap yapay zekâ değil, sensin.
Pratik kural: üç soru
Bir işi yapay zekâya vermeden önce sor:
- Yanlış çıkarsa kimse zarar görür mü? Evetse insan kontrolü şart.
- Cevap benim verdiğim bilgiye mi dayanıyor, dışarıdan bir “gerçek”e mi? Dışarıdansa doğrula.
- Bu iş geri alınabilir mi? Alınamıyorsa onay ekle.
Örnek
Selin, çocuk bez bebek satıyor. Yapay zekâya “şu ürünün açıklamasını yaz” deyip yalnızca ürün adını verdi. Çıktıda “%100 organik pamuk, CE sertifikalı” yazıyordu. Selin’in ürününde bu bilgi yoktu; model akıcı bir metne “inandırıcı detay” eklemişti.
Selin bir sonraki seferde malzemeyi, ölçüyü ve “sertifika yok” notunu kendisi verdi, çıktıda gördüğü her iddiayı kendi bilgisiyle karşılaştırdı. Bu sefer metin kısa ama doğruydu.
Bu örnek kurgusaldır; ama çocuk ürünlerinde sertifika iddiası ciddi sonuç doğurabilir. Bu yüzden “iddia = kanıt” kuralını koy.
Uygulama (5 dakika)
Aşağıdaki işleri iki sütuna ayır: “AI’ye taslak yaptırırım” ve “Kendim/sistem yapar, AI’ye bırakmam”.
- Ürün açıklaması taslağı
- KDV dahil fiyat hesabı
- İade süresinin yasal karşılığı
- Instagram altyazı seçenekleri
- Stok adedi söylemek
- Müşteri şikâyetine ilk taslak yanıt
- Ürünün “sertifikalı” olduğunu yazmak
Sonra kendi mağazan için 3 satır daha ekle. Cevap anahtarı: taslaklar sol sütuna, hesap, yasal bilgi, stok ve sertifika iddiası sağ sütuna gider (sağdakiler için yapay zekâ en fazla “sormam gerekenler” listesi çıkarabilir).
Kontrol listesi
Sık hata
- Çıktıyı okumadan yayınlamak. Akıcı olması doğru olduğunu göstermez.
- Eksik bilgiyle prompt yazmak. Bilmediği yeri doldurur; boşlukları sen doldur.
- “Garanti” isteyen sorular sormak. “Bu ürün kesin satar mı?” sorusunun dürüst cevabı yoktur.
- Yapay zekâya hukuki cevap yazdırıp olduğu gibi sayfaya koymak. Mesafeli satış, KVKK gibi metinlerde güncel mevzuata ve uzmana bak.
Mini test
Cevabı seç; hemen geri bildirim alırsın.