İyi prompt anatomisi
Bağlam + hedef + kısıt + format formülünü uygularsın.
Anlatım
Prompt, yapay zekâya verdiğin iş emridir. İyi bir iş emri nasıl olur? Yeni başlayan bir çalışana vereceğin brif gibi: kim için, ne için, nelere dikkat edeceği, sonucu nasıl görmek istediğin. Bunların yoksa çalışan tahmin eder; yapay zekâ da tahmin eder, hem de kendinden emin biçimde.
Dört parçalı formül
Bağlam + Hedef + Kısıt + Format.
- Bağlam — Durum ne?
Ürün, müşteri, marka sesi, elindeki gerçek bilgiler. “Sen Türkçe yazan bir e-ticaret metin asistanısın” cümlesi de bağlamın parçasıdır; ama asıl bağlam *senin verdiğin gerçek bilgilerdir*: malzeme, ölçü, kullanım, hedef kitle.
- Hedef — Ne istiyorsun?
Tek bir cümleyle: “120-180 kelimelik ürün açıklaması yaz.” Aynı promptta beş ayrı iş istersen kalite düşer.
- Kısıt — Neyi yapma / hangi sınır?
“Uydurma özellik ekleme”, “abartı yok”, “bilmediğini [EKSIK] diye işaretle”, “rakip marka adı geçmesin”, “en fazla 155 karakter”. Kısıt, yapay zekâyı doğru yolda tutan kısımdır.
- Format — Çıktı nasıl görünsün?
Madde mi, tablo mu, JSON mu, üç alternatif mi? Format verirsen çıktıyı kopyalayıp kullanmak kolaylaşır.
Kötü ve iyi prompt
Kötü: “Bana güzel bir ürün açıklaması yaz.”
Eksik: hangi ürün? kime? hangi ton? ne uzunlukta? Sonuç herkesin yazdığı bir metin olur.
İyi:
Sen Türkçe yazan bir e-ticaret metin asistanısın. Uydurma özellik ekleme.
Ürün: Keten tote çanta. Kime: 25-40 yaş, günlük şehir kullanımı.
Malzeme: %100 keten, iç cep var, fermuar yok. Ölçü: 38x35 cm.
Sığmaz: 15 inç üstü laptop.
Ton: samimi, “sen” dili, abartısız.
Çıktı: 1 cümle özet + 120-150 kelime açıklama + 5 madde özellik.
Dört parçanın hepsi var: bağlam (ürün, kitle), hedef (açıklama), kısıt (uydurma yok, sığmaz notu), format (özet + açıklama + madde).
Üç ek ipucu
- Negatif sınır ekle. “Sığmaz/uygun değil” bilgisi güven üretir ve iadeyi azaltır.
- Bilmediğini işaretlet. “Bilmediğin yeri [EKSIK] yaz” demek, uydurmayı görünür kılar.
- Örnek ver. Beğendiğin bir önceki metni yapıştırıp “bu tonda yaz” demek, sıfırdan tarif etmekten güçlüdür. (Başkasının metnini kopyalatma; kendi metnini ver.)
İteratif çalış
İlk çıktı son çıktı değildir. “Daha kısa yap”, “üçüncü cümleyi çıkar”, “ton biraz daha sıcak olsun” gibi küçük düzeltmelerle ilerle. Tek bir değişiklik iste; aynı anda on şey değiştirirsen neyin işe yaradığını anlayamazsın.
Her çıktıda hızlı kalite kontrolü
- Uydurma özellik veya ölçü var mı?
- Yasal veya garanti iddiası var mı?
- Başka marka ya da telif var mı?
- Senin sesin duruyor mu?
- Yayından önce bir insan (sen) okudu mu?
Örnek
Elif, sabun satıyor. İlk promptu: “Sabun için açıklama yaz.” Çıktıda “cildi yeniler, yaşlanmayı geciktirir” gibi tıbbi sayılabilecek iddialar vardı. Elif promptu dört parçayla yeniden yazdı:
- Bağlam: Zeytinyağlı el yapımı sabun, hassas ciltler için üretilmedi (bilgi: katkı yok, parfüm var).
- Hedef: 100 kelimelik ürün açıklaması.
- Kısıt: Cilt etkisi ve tıbbi iddia yok; yalnız verdiğim bilgiler; bilmediğini [EKSIK] yaz.
- Format: Özet cümle + açıklama + 4 madde.
Çıktı kısaydı ve sorunsuzdu; iki [EKSIK] işareti vardı (üretim tarihi ve gramaj). Elif bunları kendisi doldurdu. Bu örnek kurgusaldır.
Uygulama (5 dakika)
Şu şablonu kendi ürününle doldur ve bir yapay zekâ aracına yapıştır:
Bağlam: [ürün, kime, ton, elimdeki gerçek bilgiler]
Hedef: [tek cümle iş]
Kısıt: [yapma listesi + uydurma yok + bilmediğini [EKSIK] yaz]
Format: [çıktının biçimi]
Çıktıyı yukarıdaki beş maddelik kalite kontrolünden geçir. Bulduğun bir hatayı bir sonraki promptta kısıt olarak ekle.
Kontrol listesi
Sık hata
- Tek cümlelik prompt. “Güzel yaz” talimat değildir.
- Kısıtsız bırakmak. Kısıt yoksa abartı ve uydurma gelir.
- Beş işi tek promptta istemek. Önce başlık, sonra açıklama, sonra SEO.
- Çıktıyı olduğu gibi yapıştırmak. Her zaman oku.
Mini test
Cevabı seç; hemen geri bildirim alırsın.